Wie zich verdiept in het uitgeven van een boek, stuit vroeg of laat op het ISBN. Toch doen er onder auteurs hardnekkige misverstanden de ronde over dit nummer. Wat betekent het precies, wanneer heb je het nodig en wat regelt het – of juist niet? Tijd om helderheid te scheppen.
Een ISBN, voluit International Standard Book Number, is een unieke cijferreeks die een specifieke uitgave identificeert. Dankzij dit nummer kunnen boekhandels, webshops en bibliotheken een titel eenvoudig vinden, bestellen en administreren. Het nummer is gekoppeld aan gegevens zoals titel, auteur, uitgever en uitvoering. Een deel van het ISBN verwijst bovendien naar de uitgever, via het zogeheten uitgeversprefix. In Nederland worden deze nummers uitgegeven en beheerd via isbn.nl, onder verantwoordelijkheid van het Centraal Boekhuis (CB). In Vlaanderen verloopt de registratie via boekenbank.be. De bijbehorende boekgegevens worden opgenomen in de centrale database van het boekenvak, zodat de titel zichtbaar is voor professionals in de branche.
Is een ISBN verplicht? Nee. Wie een boek uitsluitend gebruikt als intern studiemateriaal, relatiegeschenk of gratis download, kan in principe zonder. Toch is het in de meeste gevallen verstandig om er wel een aan te vragen. Een ISBN vergroot de vindbaarheid van je boek aanzienlijk. Ook wanneer je primair op een eigen netwerk mikt, kan zichtbaarheid in (online) winkels of bibliotheken onverwacht nieuwe lezers of klanten opleveren. Zodra je je boek commercieel aanbiedt, is een ISBN in de praktijk vrijwel onmisbaar. Een ISBN-nummer is slechts een klein deel van de totale prijs van het boek, wil je meer weten over de kostenstructuur: boek drukken prijs.
Belangrijk om te weten is dat elke verschijningsvorm van een boek een eigen ISBN krijgt. Een paperback, hardcover, e-book en luisterboek zijn dus vier afzonderlijke uitgaven met elk hun eigen nummer. Ook bij inhoudelijke wijzigingen of een nieuwe editie met aangepaste omslag hoort officieel een nieuw ISBN. Om te voorkomen dat één titel uiteenvalt in een wirwar aan losse nummers, worden deze in de distributieketen gekoppeld via een overkoepelende code. Zo zien boekverkopers en lezers direct welke edities er beschikbaar zijn.
Wie geeft het ISBN aan? In traditionele trajecten regelt de uitgever dit. Geef je je boek in eigen beheer uit, dan ben je zelf verantwoordelijk voor de aanvraag. Via isbn.nl kun je één of meerdere nummers aanschaffen. Omdat verschillende edities elk een eigen ISBN vereisen, kiezen veel auteurs voor een pakket van meerdere nummers. Na toewijzing koppel je het nummer aan je boek door de bijbehorende metadata in te vullen. Dat kan al ruim vóór verschijning, zelfs wanneer de definitieve titel nog niet vaststaat. Wel moet je onder meer het geschatte aantal pagina’s opgeven, iets wat je later nog kunt aanpassen. Deze gegevens vormen de basis voor hoe je boek in winkels en databases verschijnt, dus nauwkeurigheid is essentieel.
Rond het ISBN bestaan enkele hardnekkige mythes. Zo denken sommige auteurs dat zij met een ISBN automatisch de boektitel claimen. Dat is onjuist. Een ISBN dient uitsluitend ter identificatie van een specifieke uitgave en verleent geen exclusieve rechten op een titel. Boektitels zijn in principe niet beschermd, tenzij je ze afzonderlijk vastlegt via het merkenrecht.
Een ander misverstand is dat de vaste boekenprijs automatisch wordt geregeld bij het aanvragen van een ISBN. Ook dat klopt niet. De registratie van een ISBN staat los van prijsregistratie. In Nederland wordt de vaste boekenprijs via een andere instantie vastgelegd. Het is dus mogelijk – en soms zelfs verplicht – om een prijs te registreren, ook wanneer een uitgave geen ISBN heeft.
Dan is er nog de kwestie van de barcode op de achterflap. Wie zijn boek via het Centraal Boekhuis wil distribueren, moet voldoen aan specifieke eisen, waaronder een goed leesbare barcode met het ISBN op een witte achtergrond. Wordt het boek niet via deze route verspreid, dan volstaat in theorie het vermelden van het nummer in cijfers. Toch verdient een barcode aanbeveling: het vergemakkelijkt de verwerking in boekhandels en voorkomt dat winkeliers zelf moeten labelen. Let er bij het laten maken van een barcode op dat je werkt met een schaalbaar vectorbestand, zodat de kwaliteit bij druk gegarandeerd blijft.
Tot slot nog iets over de opbouw van het ISBN zelf. De huidige reeks bestaat uit dertien cijfers en is opgebouwd uit meerdere onderdelen. De eerste drie cijfers geven aan dat het om een boek gaat – meestal 978, soms 979. Daarna volgt een groepscode die het taal- of landgebied aanduidt; voor Nederlandstalige uitgaven begint die doorgaans met 90 of 94. Vervolgens komt het uitgeversprefix, gereserveerd voor een specifieke uitgever. Daarna volgt het nummer dat de titel of editie identificeert. Het laatste cijfer is een controlecijfer dat fouten bij het invoeren helpt voorkomen.
Wie het ISBN begrijpt, ziet dat het geen bureaucratische formaliteit is, maar een praktisch instrument. Het vergroot je bereik, professionaliseert je uitgave en zorgt dat je boek zijn weg vindt in het boekenvak. Voor iedere auteur die serieus werk maakt van publicatie, is het ISBN daarmee geen verplicht nummer – maar een strategische keuze.
